Müslümanların kurtuluş reçetesi kitap ve sünnettir

PROF. DR. NİYAZİ BEKİ İslam ümmetinin kurtuluşu maddi hareketlerle mi, yoksa manevi reçetelerle mi olacak? Bu mevzuyu iki yazıda özetlemeyi ...

Müslümanların kurtuluş reçetesi  kitap ve sünnettir

PROF. DR. NİYAZİ BEKİ

İslam ümmetinin kurtuluşu maddi hareketlerle mi, yoksa manevi reçetelerle mi olacak? Bu mevzuyu iki yazıda özetlemeyi düşünüyoruz:

Evvel şunu belirtelim ki, yıllardır maddi aksiyonların ziyandan öbür Müslümanlara bir şey kazandırmadığı meydanda iken yine bu metodu kullanmak akl-ı selimin kabul etmeyeceği bir konudur. Ve “ Mü’min birebir delikten iki kere sokulmaz, ısırılmaz.” (Buhârî, Edeb, 83; Müslim, Zühd, 63)manasındaki sahih hadiste işaret edilen iman şuuruyla da uyuşmaz.

-Hiç elbet Müslümanların kurtuluş reçetesi kitap ve sünnettir. Bir de bu iki kaynağın yazdığı reçeteleri âlâ okuyan İslam âlimlerinin yapıtlarıdır.

“Tarih tekerrür eder” diye kabul görmüş, deneyimle doğruluğu sabit olmuş tarihi bir kelam vardır. Bir hastalığa güzel gelen bir ilaç piyasada varsa, birebir hastalık için tıpkı ilacı kullanmak yanlışsız bir mantıktır. Yine Amerika’yı keşfetmeye gerek yoktur.

Bugünkü İslam âleminin içinde bulunduğu külfetlerin benzerilerini tarihte, hatta asr-ı saadette görmek mümkündür. İslam’ın birinci yıllarında bir avuç Müslümanın Mekke müşrikleri tarafından nasıl kuşatıldığı, toplumsal hayattan tecrit edildiği, ekonomik yaptırımlar dâhil türlü türlü zulüm ve azaplara maruz bırakıldığı bilinen bir gerçektir. Hicretten sonra da bu kuşatmalar genişleyerek devam etti. Müşriklerle birlikte, Museviler, münafıklar ve Hıristiyanlar tarafından maddi-manevi savaşlarla Müslümanlar tam bir abluka altına alındılar. Lakin sonuçta zafer İslam’ın ve Müslümanların oldu.

Pekala, Müslümanların bu zaferlerinin sırrı neydi?

Bugün tekerrür eden eski zahmetleri izale eden eski reçeteleri tekrar kullanmak, uzunluğuyla birlikte en kısa yol olduğunda kuşku yoktur.

Artık bu mevzuyu ana sınırlarıyla birkaç husus halinde inceleyelim.

a) Önceliği olan hususlara öncelik vermek

Asr-ı saadette Müslümanların kazandığı bu zaferlerin en kıymetli bir faktörü ‘Tedriç metodu’nun kullanılması, bu metot içerisinde hikmetli kuralların öncelediği konuların uygun vakit ve yerde yapılmış olmasıdır.

Elbet, o devirde bu hikmetli sıralamayı ders veren bir nübüvvet süreci vardı. Lakin, her vakit o hikmetlerin inceliklerini ders veren nebevi uygulamalardan ders çıkaracak bir akl-ı selim, bir ilm-i mücerrep vardır.

Bedir savaşı sırasında ordunun konuşlandırılması konusunda bir sahabi deneyiminin, Hendek savaşında Selman-ı Farisi’nin akıl ve deneyiminin temel alınması, akıl ve deneyimin kıymetini gösteren canlı birer misaldir.

Allah yolunda cihad etmektir. Bu cihad, -zorunlu olmadığı sürece-maddi olmaktan çok manevi cihad olmak durumundadır. Bu cihad öncelikle Müslümanların nefsani dilek ve isteklerine gem vuracak, onları Allah’ın isteğini gösteren Kitap ve Sünnet dairesinde çalıştıracak, ümmetin genel menfaatlerini onların şahsi menfaatlerine tercih ettirecek bir eğitim seferberliği formunda olacaktır. İçinde medrese, mektep ve tekkelerin ilim, fikir, zikir ve kültür şubeleriyle bir ortak hissede da uzlaştığı, İslami Literatürde yer alan gerçek din ilimleri ile gerçekleri yansıtan fen bilimlerinin omuz omuza verdiği irfan geleneğini canlandıracak bir eğitim olacaktır.

b) Kitap ve sünnette manevi cihad

Kur’an-ı Kerim ve hadis-i şeriflerde, ilim ve fikir bazında yapılan çabalar/gösterilen uğraşlar, büyük cihad olarak kıymetlendirilmektedir.

“Resulüm! Kâfirlere boyun eğme ve Kur’an ile onlara karşı büyük cihad et”(Furkan, 25/52) mealindeki bu Mekki ayette Kur’an’la cihad buyruğu verilmiştir ki, bunun bir manevi cihad olduğu açıktır.

Maddi savaşın bahis mevzuu olmadığı Mekke periyodunda inen Furkan Müddetinde yer alan ve “Kur’an ile ön görülen büyük cihad” buyruğu, çok açık olarak, bir manevî cihad projesi olan fikrî ve ilmî çaba anlayışını ortaya koymaktadır.

“(En büyük) Mücahid Allah için nefisiyle cihad eden kimsedir”( Tirmizi, Fezailu’l- Cihad, 2).

Bir hadis-i şerifte “ Nefse karşı yapılan cihada büyük cihad” ismi verilmiştir.( Suyutî, ed-Dureru’l-Müntesira, fi’l-ahadisi’l-münteşira, 1/126)

Hz. Peygamber, on üç yıl boyunca Mekke periyodunda, düşmana karşı elindeki tek silahı olan Kur’an-ı Mucizu’l-Beyan’la cihad etmiş ve gün geçtikçe insanların kalplerini fethederek, manevî cihadın bir sonucu olan pek çok fütuhata imza atmıştır. Bu karşı durulmaz silaha karşı, düşmanın eli-kolu bağlanmış, fikir ve ilim alanında büyük bir hezimete uğramıştır.

Bediüzzaman Said Nursi de bu üzere ayet ve hadislerin ışığında manevi cihad anlayışını şöyle seslendirmiştir: “Herkes kendi âleminde bir kumandan olduğundan alem-i asgarında(küçüm dünyasında, kendi nefsiyle cihad-ı ekberle mükelleftir ve ahlak-ı Ahmedi ile tahalluk ve sünnet-i Nebeviyeyi ihya ile muvazzaftır”(Nursi, Divan-ı Harb-i Örfi, 55).